Sonbahar gelirken…

Sonbahar geldi deyip hemen evlere, odalara kapanmayın. Dışarıda bir yaz boyunca emek verdiğiniz çiçekler bir kış boyunca da yanınızda olabilir. Yeter ki üşenmeyip bir iki önlem almayı unutmayın.

Eylül geldi. Sonbaharın bu ilk ayı herkesin içine hem bir telaş hem bir hüzün düşürüyor. Okul çantaları hızla toplanıp, tatilden yorgun bünyeler dönerken, bir de insanın yeni bir mevsime kendisini hazırlama zamanı şimdi. 

Sonbahar birçokları için sararmış yaprakların mevsimiyse de, ağaçların gelecek bahar yeşillenmek için kendilerini dinlenmeye aldığını unutmayıp, doğanın döngüsünü akıldan çıkarmamakta fayda var. Şimdi bedbinliğe düşmeden, sonbahar hüznüne kapılmadan hazırlanma zamanı. 

Balkonlarınızda kalan çiçeklerin yavaş yavaş yüzlerini dökmesi kaçınılmaz. Petunya mevsimi artık eylül yağışlarında ve gece serinliğinde bitmek üzere. Fakat mevsimi dolan çiçeklerinizi bir hamlede söküp atmayın. Elinizde kullanılmayan bir saksı, boş bir kova varsa, o çiçekleri oraya koyun. Kovanın altı delik değilse delin öncelikle. Eğer balkonunuzda, hanımeli, yasemin, filbahri, gündüz sefası gibi bir sarmaşığınız varsa, onlar da yaprak dökme dönemine gireceklerdir. Yaprak toplamanın insanı kimi zaman usandıran bir işlem olduğunun hakkını vermekle birlikte, özellikle giderleri tıkamadan topladığınız bu yaprakları da bu kovanın içinde biriktirmeye devam edin. Bu kovayı balkonunuzun bir köşesinde unutun. Bütün bir sonbahar ve kış içinde yağmurda, karda çürüyecek bu yapraklar ve çiçekler, bir sonraki bahar için sizin doğal gübreniz olacak. Yeni çiçeklerinizi ekerken onların altına ekleyeceğiniz bu gübre sayesinde daha neşeli açacaklar. 

Gelelim bir diğer hazırlığa… Çiçeklerinizi söktünüz. Saksıların içindeki toprağı havalandırın. Bir yaz boyunca kireçli suyla sulanmaktan tuzlu bir hale gelip giderek verimsizleşmemişlerse, havalandırdığınız toprağı biraz nemli tutun ve gübre takviyesiyle bekletin.  Bu beklettiğiniz toprak kışın da balkonunuzun birbirinden renkli konuklara sahip olmasını sağlayacak. 

Sonra, sardunya, gül, sarmaşık, lavanta, biberiye gibi uzun ömürlü bitkilerin de topraklarına küçük çapa darbeleriyle hayat verin.  Ekime doğru soğukların artmasıyla onların kışı geçirmesi için de başka önerilerimiz olacak. 

Sonbahar geliyor diye başladık, öyle bitirelim. Bu mevsim gelirken mevsim geçişlerinden en az hasarla kurtulmak için de bir öneri. Balkonunuzda baka geldiğiniz naneniz, fesleğeniniz, reyhanınız, maydanozunuz var mı? Varsa onları önce tabii artık içeri alma zamanı, sonra da onlardan küçük küçük demetler halinde yeme… Bir de hiç şehirli bahçıvanlık faaliyetlerinizden geri durmayın ki, toprağı, doğayı en azından balkonda hatırlama şansınız olsun…

Ömürlük bitkilerin mevsimi geldi: Kaktüs zamanı

Sonbaharın iyiden iyiye çökmesiyle çiçekçilerde daha az bakım isteyen kaktüslerin sayısı arttı. Kaktüs iyi bakıldığında bir ömür boyu sizinle yaşayabilecek bir bitki. O yüzden ilk seçim hep çok önemli…

Bang bang he shot me down… 

Bang bang bang bang, you shot me down
Bang bang, i hit the ground
Bang bang, that awful sound
Bang bang, my baby shot me down

Nancy Sinatra'nın hüzünlü sesiyle dönen bu şarkıyı ne zaman dinlesem aklıma büyük büyük kaktüs ağaçları gelir. Spagetti westernlerin unutulmaz dekoru kaktüsler zannettiğimizden çok karşımıza çıkıyor. Çiçeklendiği için kaktüs sanmadığımız birçok bitki, özünde kaktüsgillerden geliyor ve özel bakıma ihtiyaç duyuyorlar.

Kaktüs deyince akla hep nazsız çiçekler geliyor. Evin bir köşesine koyup, unutun yeter sanıyorsunuz. Oysa kaktüs özen isteyen bir çiçek. O özeni göstermezseniz de bir süre sonra evin bir köşesinde unutup gittiğiniz kaktüsünüz yavaş yavaş buruşmaya, büzülüp kendi köşesinde ölmeye mahkûm oluyor. Bakarsanız hiçbir şey değişmez mi sanıyorsunuz? Öyle çok şey değişebilir ki… Bir sabah çiçek açmış bir kaktüsle bile uyanabilirsiniz…

Kaktüsler içlerinde tuttukları suyla uzun zaman susuz yaşamayı başaran çiçekler. Ama bu demek değil ki hiç su istemiyorlar ve büyümüyorlar. Kaktüslerin uyuma dönemleri var ve o dönemde hiç su istemedikleri doğru. O dönemde yaza denk geliyor. Kış aylarında su isteyen kaktüslerin yazın başlamasıyla uyku zamanı geliyor.

Bu aralar yapı marketler, çiçek pazarları, Mısır Çarşısı kaktüsten geçilmiyor. Küçücük saksılar içinde envai çeşit satılan kaktüslerin güzelliğinden etkilenenler bu çiçeklerden üçer beşer ediniyor. Bir süre bir köşede bırakılan kaktüsler bir süre sonra ölüyor.

Oysa kaktüsler yavrulayabilme özelliğine sahip. Bu demek oluyor ki, bir kaktüse iyi bakarsanız, küçücük aldığınız bitkiniz üç beş yıl sonra kocaman olabilir. Hatta çok uzun yıllar birlikte yaşayabilirsiniz. O yüzden öncelikle onlara mevsimlik çiçek muamelesi yapmamayı öğrenmeniz gerekiyor.

Kaktüsler çok fazla yer değişikliği sevmiyor, saksı değişikliğinde nazlı, her toprakta büyümüyor. Öncelikle onları güneş ışığı alan bir yerde büyütmeniz gerekli. Havanın güzel olduğu dönemlerde balkona çıkarmak da keyiflerine keyif katıyor. Önemli olan çok rüzgarlı ve nemli bir ortamda kalmaması.

Bir ikinci nokta küçücük saksılarda aldığınız kaktüslerinizi daha büyük saksılara yerleştirme işlemi. Bunun için özel olarak funda toprağı almanız gerekiyor. Funda toprağı ile doldurduğunuz ilkinden çok büyük olmayan yeni saksınıza ektiğiniz kaktüsünüzü artık bir yıl unutabilirsiniz. Büyümedikçe saksı değiştirmeyi sevmiyor kaktüs.

Sulamaya gelince, yukardan bitkiye değdirmeden sulamanız gerek. Yarım çay bardağı su yetiyor bir kaktüse. Kaktüs seçiminde dikkat etmeniz gereken şey şu, üzerinde çiçek olan kaktüslerin çiçeği gerçek değil. O yüzden "Aaaa ne güzel çiçekli kaktüs" deyip aldanmanın manası yok. Bazı kaktüsler zaten çiçek açıyor. Bunları bulmak için seralardaki satıcılara danışmanız gerekli… Kaktüs bahsi biraz uzun, kalanı haftaya…

Tatil çiçeklerinizi soldurmasın

Balkonda çiçek bakmak güzel, doğru. Balkonda çiçek bakmak kolay, yanlış. Yazın ilk başında bir hevesle başlayan balkon maceralarının pek çoğunun, yazın ortasına doğru kurumuş sararmış çiçeklerle sonlanması bu yüzden.

“Artık güneşli balkonunuza bu çiçeği, gölge balkonunuza şu çiçeği alın” demek için biraz geç bir zaman ama, bundan sonra var olan çiçeklerin nasıl bakılacağına dair bir iki önerimiz olur elbette.

Yazın yakıcılığını iyice gösterdiği şu günlerde, çiçeklerin uzun güneşli günleri selametle atlatması için düzenli sulamaya ihtiyacı var öncelikle. İster çok su beklemeyen sardunya, kedi tırnağı, gül, hanımeli gibi çiçekler, isterse suya doyamayan küpe, cam güzeli, begonvil, petunya, kadife hepsinin de düzenli periyotlarla sulanmaya ihtiyacı olduğunu unutmamak gerek.

Tatil mevsiminin açıldığı dönemde düzenli sulamak o kadar da kolay olmadığı için çeşit çeşit yöntemler var çiçekleri susuz bırakmayı engelleyen. Birincisi su ile doldurduğunuz pet şişeleri çiçeğin toprağına saplamak… Bu yöntemle çiçek yaklaşık 4 günlük su ihtiyacını karşılayabiliyor. Bir diğer yöntem, saksının altına pamuk koyup ıslatmak. Bu yöntemi kullandığınızda, çiçeği gölgeye de almak gerekiyor ki, pamuk hemen kurumasın ve iki güç boyunca, emdiği suyu çiçeğe verebilsin. Büyük saksıları leğenlere oturtup içini suyla doldurmak da tercih edilen yöntemlerden ama çiçek bu yöntemde çok su emebiliyor. Bu da köklerin çürümesi demek.

Büyük saksılarda bulunan çiçeklerin topraklarının ortasını çukur yapıp, o çukurun içini suyla doldurmak da bir çözüm. Ama bu çözüm diğerlerine göre daha kısa vadeli.

Çiçekleri, tatile çıkmadan önce balkon demirlerine asılılarsa oradan almak ve yere koymak, doğrudan güneş görenleri gölgelik alanlara çekmek, rüzgar alan açık bölgelerde kalmalarını engellemek de yapılması gereken diğer işlerden. Sizin yokluğunuzda rüzgârlı bir gecenin, çok sıcak bir günün etkilerini böylece azaltabilirsiniz.

Tatilden geldiğinizde çiçeklerde illa kusursuz bir sonuç bulmak maalesef mümkün değil. Onun için moral bozmaya gerek yok. Bir kuru dal kaldı zannettiğiniz çiçeklerin çoğu kökten kurumadığı için yeniden yeşillenebiliyor. Onun için gelir gelmez biraz vitamin, gübre takviyesi yapmak en iyisi.

Kurumuş yaprakları temizlemek, çiçekleri alıştıkları eski yerlerine döndürmek de onların, bir iki gün içinde kendine gelmesini sağlıyor.

Tatilden geldiniz ve uyguladığınız tüm yöntemlere rağmen çiçeklerinizi yine de allak bullak buldunuz. Hemen moralinizi bozup onları atmaya kalkmayın. Uzun ömürlü, gül, hanımeli, nar çiçeği, kedi tırnağı gibi çiçekleri kurumuş yaprakları, tek dal kalmış gövdelerine aldırmadan sulamaya, gübrelemeye devam edin…

Bunun iyi bir örneğini geçen sene nar çiçeği bana gösterdi. İki günlük yolculuk sonunda bir daldan ibaret kalan nar çiçeğini, pencere önüne koyup, sulamaya devam ettim. Kışın ortasına doğru incecik bir daldan çıkan yeşil yapraklar, bahara doğru kırmızı çiçeklere, yaza doğru minicik narlara dönüştü. O yüzden, balkonunuzdaki misafirlerinizi siz en iyisi mi, bir mevsimlik diye düşünmeyin… Her şeye yarayan sabır onlara da yarıyor.

Bağa gel bostana gel

Her şeyi iki taş arası başaran modern zaman marketlerinin vaatleri arasında pencere önü bostanları da var. Vaat güzel, biz vaade teşne… Gel gör ki, yine de bir iki çekincemiz olacak… Zahmetsiz balkon olmaz ne olsa…

Kabul ediyorum çok şeyin yapay olduğu bir çağda doğala dönüş çağrısının pek sürükleyici olduğunu. Ki bundandır, İstanbul’un taaa Fizan’ında bulunan marketlere gidecek imkanlardan yoksun olduğumdan, Ankara’da fellik fellik bostan satan market aramam.

Düşünsenize, pencerenin önüne koyduğunuz gibi büyüyen, sonra da, kibar tabiriyle “koparıp koparıp” yiyebileceğiniz, rokasıydı, teresiydi, maydanozuydu bir küçük bahçecik. İçinden turşu çıksın isteriz elbet.

Yazının bu yerinde, hazır da adını anmışken, tereye biraz değinesim var. Turpgillerden olan bu sevgili ot, biraz buruk, acı tadıyla çok insanın gönlünü çelmese de, rayihasına varanlar için özel. Keskin acılığıyla barışabildiniz mi, onu istediğiniz şekile sokuyorsunuz. Mesela biraz Ezine peyniri, üç beş ceviz. Fakat işte o, sofralarımızdan da, bahçelerimizden de giderek seyrelenlerden.

Konuyu buradan başa bağlıyorum yeniden, bostanlar içinde vaat edilenler arasında tere de var. Sanmam rağbet edilenlerden olsun. İsmi ille rokadan sonra geçiyor. Ot hiyerarşisinin pek alt sıralarında.

İşte meraklı bir bekleyişin ardından, -efradıma sorarsanız telaşlı-, bostanlardan birini görme şerefine nihayet nail oldum. O da ne! Hüsran…Heyhat…

Diyorlar ki organikçi bostancılarımız, işte bu kum mudur, toprak mı, idüğü belirsiz taşlar içine gömülü tohumlar “pört” diye çıkıveriyormuş.

Hakikaten kolaycılığın ateşli karşıtlarından değilim. Mümkünse kolay olsun bizim olsun ama hayat bilgisi derslerinin en komik konularından biriyken çimlendirme, bu ne şimdi? Bir organiklik vaadi bu kadar mı yapay görünür. Üzeri terlemiş de böyle göz göz olmuş.

Bostan gerçeğiyle yüzleşmenin verdiği acı tere tadı, beni yine fidecilere yöneltti. Karaköy Çarşısı’nda gezerken hem tohum, hem haşarat defedici satan dükkanlardan birinde tere tohumu buldum. “Çabucak büyür” dedi satıcı, onu tohumun paketindeki işaretler doğruladı. Güzel. Zaten bitki kardeşim Gülo’ya göre, tere öyle arsız ki bir başladı mı durmuyor. Cepte teremiz. Kaldı ki, tohuma gelesiye çoktan boy verip bir avuç kadar olmuş fideler de dizi dizi boy boy Mısır Çarşısı’nda satılmakta. Bunları alıp ektiğiniz vakit çok özel bir emek istemiyor, güneş tepeye çıkmadan ya da batınca suyunu unutmayın yeter. Yani ideal saat ya sabah 7, ya akşam 8-9.

Yazının noktası şudur: Nane, maydanoz, reyhan fideleri satılmakta hâlâ. Bir küçük balkonunuz var, ille biberdir, hıyardır, domatestir, heveslenmeyin. Büyük de şart değil, ele gelir saksılara bunlardan birini ya da hepsini ekin. Nane sevince yerini, yengeç misali yan yürür, yampiri büyür. O büyüyüp yapraklandıkça, kibarca değil, “yolun” gitsin. Yolundukça coşuyor. Maydanoz da, reyhan da aynı coşkunluğa sahip. Kurutun bir kapta… İşte size en organiğinden baharat. Denemesi beş kuruş.

Kapıyı çalınca sardunya

Henüz zamanı, şimdi alınan petunya da, sardunya da yerine de alışınca, bir aya kalmaz çiçeklenir. Petunyanın kokusu, sardunyanın coşkusu bir balkonu güzelleştirmeye birebir. Hem zahmetsiz hem üç kuruşa…

Bahar geldi, geçiyor… Alerji, polen, anti-histaminik, şiş, sulu gözler mevsimi. Bunlardan yine ve yine şikayet ettiğim bir gün, babaannem baş ucuma bir fesleğen iliştirdi. Burnumu çekip, gözlerimi ovuşturup sordum: “Bu beni hasta etmez mi?”

Sesinin teskin edici tonuyla, “Fesleğen sivrisinekleri uzaklaştırır, seni ısırmalarını engeller, hem sesini duymaz, hem öldürmek zorunda kalmazsın” dedi. O yılın sonbaharı ki, Ankara’nın ısırıcı soğuklarına gebeydi o kış, babaannem, bu kez balkonda her şeyiyle tuhaf başka bir çiçek büyüttü. Sarının güneşe en yakın tonunda, üzerinde ele batmayacak dikenleri olan, aşağıya doğru uzayan tuhaf bir çiçek. Adı: Kantaron. Büyüdüğüne emin olduktan sonra, koparıp dalından, zeytinyağı içine yatırarak uyumaya bıraktı onu. İkisi karıştı, kaynaştı… Ortaya, yıllar sonra “kudret narı” diye adını defaten duyacağım karışım çıktı. Babaannem kışın iyice soğuyan günlerinde, o zamanın en popüler dikiş iğnesi kutularına sahip kremi Nivea’yla yetinmedi, onu da sürdü soğuktan kuruyan ellerine.

Çiçek meylimizin mecrası budur. Ya baharda moruyla insanı delirten, Ankara’nın çorak baharlarını mora boyayan leylaklar? Ya nazsız hanımelleri?

İlk geldiğim yıl genişçe balkonunum yaz boyu boynunun bükük kalmasına gönlüm razı olmuştu. Telaşlı bir yıldı. Sonbahara girerken, balkonlardan taşan kasımpatıları, kışa girerken siklamenleri görünce ilk tepki küçük bir çığlık. Kar yağan bir gün, gidip siklamenlerden birinin yaprağına tırnağımı geçiriverdim. Meraktan, gerçek mi diye. Gerçekti. Bahar geldi, ben Mısır Çarşısı’nın kalabalığına.

Şimdi, “seralarda bir su parasına iki fide alırsın” diyenleri duyuyorum. Seralarda bir su parasına iki fide alırım, ama Yeni Camiye karşı, çay da içemem, Mısır Çarşısı’nda meraklı turist misali lokum da yiyemem, çiçeklerle beraber sülün izleme zevkim de olamaz. Mekanımız Mısır Çarşısı’dır. Oraya müptelayız biz.

Mısır Çarşısı’nın hemen alt duvarlarına dizilen çiçekçilere çeşitlerinin gelmesi bu yıl Mart’ın sonuna rastladı. Şimdilerde yolu düşenleri de üzmeyecek miktarda çiçek hâlâ sergilerde. Üstelik hevesi geçenler yüzünden ucuzladı da. Bu aralar, cam güzeli, küpe, petunya, kadife, vapur dumanı, begonvil, aslan ağzı, papatya, karanfil bulmak mümkün. Tabii, yalnız bunlar değil, baharı sonundan yakalamak isteyenler ve daha geniş yeri olanlar için güller, hanımelleri, yaseminler, filbahriler de satılıyor. Ben Mart sonu geldiğinde, çoktan büyük alışveriş merkezlerindeki marketlerden birinden dayanmamış petunya ve sakız sardunyalarımı almıştım. Martın soğuğu çıkarmayan ilk 15 günü beni endişelendirse de, sarmaşık petunya, gayet cevval bir botaniğimiz. Soğukları geçirmekle kalmadı, Mayıs’a kendini saksılardan, pencerelerden atarak girdi. Patlıcangillerden olan petunya, havada karada, güneşte, ılıkta yaşayan, yerini severse coştukça coşan, akşamları banyo yapmaktan hoşlanan, banyo diyorum, çünkü yaprağıyla çiçeğiyle yıkanmayı seviyor, anlayışlı bir çiçek. En güzel özelliği, rüzgarda iç buran tazelikte bir koku saçması. Rivayete göre morları kokuyormuş. Ben denedim hepsi kokuyor. Üstelik bu yıl katmerlileri çıktı. İster katmerli, ister sarmaşık, ister düz renk, ister ebruli, balkonlara ilk tavsiye edeceğim çiçekler listesinde ilk beşte. Kuruyan, olmadan yer darlığından solan çiçeklerini arada bir nazikçe koparmak onun daha da coşmasına neden oluyor. Boy konusunda alabildiğine uzamayı seven çiçeğin kırılmasını önlemek için küçük çıtalara kurdele desteği bir çözüm.

Petunyanın ömrü Marttan, Eylül’e, mevsim cömertse Ekim’e varıyor. Ama sonra yerinden sökmek, boş kalan saksıları ya dinlendirmeye, ya yeni çiçeklerle şenlenmeye bırakmak gerekiyor.

Oysa sardunya öyle mi? Geçen yıl balkonumun ilk gözdesi olan sardunyalar bu yıl yerde kalan kara rağmen bana mısın demedi, yaza erişmeyi başardı. Şubat sonu, Mart başında iyice kestiğim, neredeyse bir daldan ibaret bıraktığım sardunya, serpildi büyüdü, güneş önündeki sergide yerini aldı. Burada küçük bir not, sardunyaları aslında Mart ortasında budamak daha iyi sonuç almayı sağlıyormuş. Ben elimi çabuk tuttum. Sardunyalarımın daha serpilmesini engellemiş oldum. Kesilen odunsu dalların yeniden suda filizlendirilerek toprağa dikilmesiyle yeni sardunyalar da elde ediyorsunuz. Yeni sakız sardunyalarla arzı endam etmede. Sakız sardunyaların Mart başında aldığım küçük fideleriyse, ilk tomurcuklarını verdi. Sarmaşık özelliğine istinaden, kendini saksıdan aşağıya doğru saldı. Renklerini bilmeden almayı tercih ettiğim için henüz renklerini bilmiyorum. Ama ne renk bilelim derseniz, Mısır Çarşısı’nda satılan çiçeksiz sardunyaların altında renkleri de yazıyordu.

Sardunya iyidir. Az suyla da yaşar, her gün su verirseniz “Bu da ne” demez. Nazsızdır petunya gibi. Hamarattır, sararan yaprağını zamanı gelince kendi atar, sizi yormaz. Üstelik biraz da eskidir, eskidendir. Oldum bittim var gibidir. Onu bir paragrafla geçiştirmek hiç olmaz… Mevzusu gelecek haftaya kalsın…

Haydi soğan almaya

Siklamenlerle kasımpatılara balkonda yer açtınız. Şimdi çarşılara, yapı marketlere gidip, soğan beğenme zamanı. Ekim ayında ekilmeye başlanan soğanlar, kışın sonunda baharı birbirinden güzel çiçeklerle karşılayacak.

Kış güneşi göründüğünde, sokağa çıkamadan evden dışarı bakarken, pencerenizin önünde gülümseyen bir çiçek içinizi ferahlatmaz mı? Ona bakarken daha rahat bahar hayalleri kurmaz mısınız? “Kurarım elbette” diyorsanız, şimdi biraz hayallenmek için çalışmak zamanı.

Ekim ayıyla birlikte balkonlarda çiçekler rengini iyice soldurmuşken, şimdi yeniden bir kış bahçesi, balkonu yaratmak için kolları sıvayalım. Yazdan kalma sardunyaların, kedi tırnaklarının, acem halılarının üzerine bir muşamba ya da naylon torba geçirip, onları kışa hazırlamak gerekiyor. Tabii ki sıkı sıkıya sarmamak gerek ki onlar da nefes alabilsin. En iyisi çocukların iş teknik derslerinde kullandığı çıtalardan almak. Toprağa sapladığınız o çıtaların üzerine yerleştirdiğiniz muşamba ya da naylonları alttan bağlar ve üzerine iki delik açarsanız, hem çiçeklerinizin toprağının soğumamasını, hem nefes almalarını sağlarsınız.

Şimdi bu hazırlıkları yaptığınız varsayalım. Hatta balkonda siklamen, kasımpatı gibi kış çiçeklerine yer açtığınızı da… Ama siklamenle kasımpatı dışında biraz sabırla büyütebileceğiniz, bu yüzden de ayrı bir güzel, ayrı kıymetli olan çiçekler var. Mesela bir döneme ismini vurmuş, ebruların değişmez klasiği lale.

Lale, sümbül, nergis, zambak, safran gibi kışın son günlerinde topraktan başlarını çıkarıp baharı müjdeleyen çiçekler soğandan yetişiyorlar. Soğanların güzel çiçekler vermesi için de biraz soğukta kalması gerekli. O yüzden şimdiden dikmek en uygunu.

Dikim işlemi için neler yapmanız gerektiğini bir sonraki yazıya bırakıp, bu hafta nasıl bir soğan alabileceğinizi yazalım. Öncelikle iri soğanları tercih etmelisiniz ki, çiçekleri de iri olsun. Kendi içinde küflenmiş, küçülmüş, rengi kahverengiye dönmüş soğanları almamalısınız. Yapı marketlerde poşet içinde satılan soğanlar genellikle bir boy oluyor. Şeffaf fileler ya da naylonlarda satılan soğanları görmek de kolay, seçmekte. Nasıl sonuç alacağınız da üzerilerindeki resimlerde görülüyor. Resimlerin güzelliğine aldanıp hepsine gönül indirmeyin, çünkü örneğin nergis yanına yabancı çiçek istemiyor, soğanları çok arsız, dolayısıyla bir nergis paketi yalnız bir saksıda kullanılabiliyor.

Bunları da gözeterek, fazla ifrada kaçmadan bir iki çiçekten oluşan bir seçim yapabilirsiniz. Aynı renkteki laleler bir saksıda çok güzel durdukları gibi, karışık dikilince de çok gösterişli oluyorlar. Bunun için çarşılarda satılan tek soğanlardan alıp karışık bir saksı da hazırlamak mümkün.

Soğanları aldıktan sonra hemen dikmeyecekseniz beklettiğiniz süre zarfında soğukta kalmalarına özen gösterin. En iyi alternatif buzdolabı. İyi alışverişler…

Sonbaharın kraliçesi: Kasımpatı

Ekim gelince, ortaya bir anda kasımpatılar çıkıyor. Yemyeşil yapraklarının arasında rengarenk patlayan kasımpatılar kocaman olmalarına rağmen bir demet gibi gösterişliler…

Kasım ayına yakıştırılan kasımpatı, gerçekten adına uygun olarak özellikle kasım ayında "patlasa da" aslında bir sonbahar çiçeği. Sonbaharın yüzünü gösterdiği ilk günlerden itibaren hem çiçekçiler de, hem seralarda sık sık karşımıza çıkan bu güzel çiçek, yalnız birbiri üzerine düşen taç yapraklarıyla gösterişli değil…. Çok da güzel bir kokusu var görünümüne eşlik eden. Tüm bunlara rağmen, cenazelerde görmeye alıştığımızdan mı bilinmez, bir türlü sınıf atlayamıyor, bahçelere balkonlara gelemiyor…

Kasımpatının anavatanı Çin. Soğuk havayı sevdiği için hem kışı karşılayan güzel bir çiçek, hem de dayanıklılığı nedeniyle park ve bahçelerde tercih ediliyor. Bunun dışında, katmerli, yalınkat, alacalı, çift renkli türleriyle evler için de ideal bir çiçek. Özellikle bakım konusunda dertli olanlar için, bu kolay bakılan, sıkıntı yaratmayan çiçek uygun.

Saksılarda gösterişli durduğu için çok zaman yapay zannedilen kasımpatı, yerini beğendiği zaman büyüdükçe büyüyor. Önünü almak zor olduğu için en ideal yöntem, uzadıkça budamak. Kestiğiniz çiçekleri bir hafta suda saklamanız mümkün. Çiçeklenme mevsimi de oldukça uzun, eylül sonunda başlayıp ocak ayına kadar devam ediyor. Bu sürenin sonunda donmaması için topraktan bir iki santim üzerine kadar budayıp, buraları gübreyle takviye etmeniz gerekiyor ki kökler donmasın.

Kasımpatının en önemli sorunu, yapraklarına dadanan yaprak bitleri. Bunları da piyasada satılan ilaçlarla önlemek çok kolay. En dikkat etmeniz gereken şey, çiçeğin çok rüzgar alan bir yerde bulunmaması.

Sonbahar balkonu için ideal çiçeklerden olan kasımpatı ve siklamen, bir arada bulunduklarında da hoş kombinasyonlar oluşturuyor. Siklamenin pürüzsüz ve narin görüntüsünün yanında, kasımpatının sık çiçekli sık yapraklı dokusu yazın hiç bitmediği hissini veriyor insana. Kasımpatıları büyüme azimlerine uygun olarak büyük toprak saksılara ekmek çok iyi sonuçlar veriyor. Büyük saksılar içindeki kasımpatıların gerçek olduğuna inanmak çok insan için zor. Kışın devamında ekeceğiniz lale, nergis, çiğdem, sümbül de muhteşem görüntüleriyle aynı hissi insana yaşatan çiçekler…

Sonbaharın yavaş yavaş soğuyan günlerinde balkonunuzda açmaya devam eden çiçekler, içinizi ısıtıyor. Üstelik yazdan kalma sardunya, acem halısı, buz çiçeği de hâlâ çiçeklenmelerini sürdürüyor. Bir yağmur bir güneş devam eden havalarda, yazın son demlerinin tadını çıkarma günleri bunlar…

Kış çiçeklerinin alımlısı: Sümbül

Soğanlı çiçeklerin mevsimi geliyor. Dikimleri şimdiden yapılamasa da, ev içinde bakmak için güzel bir tarif, su içinde sümbül yetiştirmek. Üstelik de çok kolay… Hediyesiyle bütün eve kokusunu veren mor ya da pembe bir sümbül…

Bayrama yaklaştığımız bugünlerde, dokuz günlük tatilin de etkisiyle, kimileri uzak yollara çıkıyor, kimileriyse burada eş dostlarıyla birlikte bir tatil geçirmenin telaşında. Biraz kendinize ve yakınlarınıza zaman ayırabileceğiniz bugünlerde, size kalan zamanlarınızı bahçeniz, balkonunuzla ilgilenmekle de geçirebilirsiniz.

Sonbaharın gelmesi, kışa hazırlanan çiçeklerin de son hazırlıklarını yapma zamanının geldiğine işaret. Soğanından yetiştirilebilen lale, sümbül, glayör, nergis, kardelen gibi çiçeklerin ekim zamanına henüz var ama size ev içinde de bakabileceğiniz, kokusuyla hem sizi hem gelenleri mest edebilecek bir çiçek tarifi verelim bugün…

Moru, pembesi, koyu bordosuyla alımlı bir çiçek olan sümbülü isterseniz suda da yetiştirebilirsiniz. Bunu yapmak için, bir sümbül soğanı bir de boğumlu bir cam yeterli. Şimdilerde birçok yapı markette değişik formda saksı ve vazolar bulmak mümkün. Sizin ihtiyacınız olan sümbül soğanını yerleştirebilecek genişlikte bir ağza sahip olan bir yerden itibaren daralabilecek bir cam.

Soğanları önce sıcak bir ortamda toprağa dikmeniz gerekli. Bu toprağın ışığı da iyi alması önemli. İlk filizleri gördüğünüz zaman, soğanı topraktan çıkarıp iyice yıkayın, temizleyin. Vazoya yerleştirin. Köklere su gelmesi gerekiyor ama bu su ne çok ne az olmalı. Değmesi yeterli. Her iki üç günde bir kontrol ettiğiniz suyu arada bir değiştirmeyi ihmal etmeyin.

Genelde tek bir çiçek olarak büyüyen sümbül için bu yöntem çok güzel, alımlı bir sonuç veriyor. Teker teker dikeceğiniz lale, kardelen ve nergisler de kışın içinizi açacak ama.

Afrika menekşesinin en sevdiği günlere geldik. Evde yetişen bu zor mizaçlı çiçekler, yazın sıcak günlerini genellikle boyunlarını bükerek geçiriyor. Bu günlerde yaprakları sararan, çiçeklenmeleri azalan menekşelerinizi, kuru yapraklarını temizleyip, çiçeklerini keserek sevindirebilirsiniz. Bu dönemde çok sulayıp boğmamaya da dikkat etmek gerekiyor. Bir yaprağıyla filizlenen menekşeyi saksılara bölmek için de uygun bir zaman. Eğer bir yaprağı kırıp su içinde bekleterek filizlenmesini sağlamışsanız, bu filizleri artık ekebilirsiniz. Kış boyunca çok sıcak ve güneşli bir yerde tutmadığınız taktirde mütemadiyen çiçeklenecekler.

İyi bayramlar…

Dayanıklı pembe: Siklamen

Ekim yaklaştıkça, havalar soğuyup yağışlar başladıkça, içerilere çekiliyoruz. Bizimle beraber çiçekler de. Oysa sonbahara yüzünü dönmeyen, yağmur yağdıkça sevinen çiçekler de var. Tavşan kulaklı yaprakları olan siklamen bunlardan biri…

Dört bir yandan sel fırtına haberleri geliyor. Güneş yüzünü döndüğü gibi, bulutların sefa sürdüğü mevsime geldik. Sonbaharda hem kendimizi değişen havaya alıştırmak zorundayız, hem mevsimin koşullarına.

Bu değişiklik sırasında, balkonda da ufak tefek değişiklikler yapmanın zamanı artık. Kışın balkonda çiçek beslenmez diye bir kaide yok. Kışı seven çiçek de var, kışın açan da… Koyu pembe rengiyle gönül çelen siklamen nazlı görünüşünün aksine, serin hava seven, yağmurda karda açan bir çiçek.

Genelde sonbaharda kendini göstermesiyle alınıp salonların baş köşesine yakıştırılan siklamen, çok geçmeden sıcak ortamda yüzünü buruşturuyor, yapraklarını döküyor. Siklamenin ideal sıcaklığı 20 dereceyi geçmiyor. Aydınlık seven bu çiçek nem de istiyor.

Buruşturulmuş kağıt gibi büyüyen çiçekler bir süre sonra yüzlerini yukarı dönüp, yaprakları dağınık halde açıyorlar. Bu dağınık çiçekler çok dayanıklı oluyor. Zamanla kuruyup, kahverengiye dönen yaprakları atmak siklameni rahatlatmak için yapılması gerekenlerden.

Siklamen çok don görmedikçe ölmüyor. Yurtdışında şehir düzenlemesinde kullanılan bu çiçek, İstanbul, İzmir gibi kışı çok da soğuk geçirmeyen şehirler için iyi bir dış mekan bitkisi aynı zamanda. Adıyla özdeşleşmiş koyu pembe bir rengi olsa da, beyazı, açık pembesi, moru da var.

Siklamenin soğanlarını saklayıp gelecek seneye de saklamak mümkün ama en iyisi fidelerinden alıp dikmek. Siklamen toprağına biraz da gübre istiyor.

Havanın hızla soğuduğu, hızla ısındığı bugünlerde, yine bitkilerden faydalanmakta yarar var. Bu dengesiz havalarda, akşamları bir ıhlamur, adaçayı ya da rezene çayı bünyenizi güçlendirmenize yardımcı olur. Üstelik bu çaylarımıza giren bitkilerin çoğunu balkonunuzda yetiştirebilirsiniz. Örneğin biberiye. Hem yemeklerde, salatalarda, hem bitki çaylarında kullanılan biberiyenin esasında iyi bir çit bitkisi olduğunu biliyor muydunuz? Yayılmayı seven ve sık aralıklı büyüyün biberiye hafızayı güçlendirici etkisiyle tanınan bir bitki. Sonbaharın şu günlerinde de çarşılarda fide halinde bulunan bu bitkiyi kışın mutfağınızın bir kenarına koyup unutabilirsiniz. Güneş ve su dışında bir şey istemez, üstelik kestikçe büyür… Üstelik sonbaharda sizi olası hastalıklardan koruması da cabası…

Bir kaselik lavanta

Lavanta bahçelere, tarlalara yakıştırılsa da bir saksıyla kolayca balkonda da kendine yer bulabilir. Üstelik bulmalı da, hem kokusu, hem kolayca büyümesi, hem çiçeğinin kullanılışlılığı ona bu hakkı veriyor.

Sokaklarda yaz ortasına doğru sepet içinde kilo kilo satıldığını gördüğümüz, kolonyasını, çayını kullandığımız lavantanın büyütülebilecek bir bitki olduğu çoğumuzun aklından geçmiyor.

Kokusuyla ferahlık veren, astım hastalarının rahat nefes almasını sağlayan bu sakin bitkinin yalnızca tarlalarda ve bahçelerde yetiştiğini düşündüğüm için, ben de ne arama zahmetine girmiş, ne hakkında bilgi edinmiştim. İstanbul’un Adaları’na gelişi güzel yayılmış lavantayla asıl karşılaşma, Ayvalık’ta bir serada. Bir fide halinde satılan lavantayı alıp beyaz bir saksıya dikip, elimde saksıyla İstanbul’a dönüşüm geçen yıl.

Ayvalık’tan İstanbul’a göç eden lavanta, yazın son günlerini Ağustos güneşi altında geçirdi. Esasen bir dış mekan bitkisi olan bu hoş hokulu çiçeği sonbaharda içeri almadıysam da, kışın üzerinde iki karış kar görünce üzüldüm.

Soluk zeytin yeşili ince uzun dallarının rengi, kışın bahara el veren son günlerinde beje çalan yeşile döndü. “Sanki biraz boy attı” tesellisine sığınarak toprağını değiştirip onu yeni bir saksıya aldım, unuttum.

Mayıs’a kadar bir daha dönüp bakmadığım lavanta Mayıs’ın son günlerinde eski soluk yeşil yapraklarının yanına yine buğulu bir yeşile sahip yeni yapraklar çıkardı. Böyle gider derken, bir anda yeşil yaprakların ucunda henüz açılmamış morları fark ettim.

Haziran ayında iyice dallanan budaklanan, boy atan lavanta, mor çiçeklerini de açtı. Uzaktan kokusunu alamadığınız çiçeklerin kokusuna varmak için, avucunuzla ovuşturmak yeterli. Yavaş yavaş rüzgâr esen zamanlardaysa, ortalığı çok hafiften kokusuyla dolduruyor.

Ballıbabagillerden 28 çeşidi olan lavantanın çiçeklerini kurutup dolaba koymak gerektiğini söylemeye gerek yok. Ama küçük bir bohça yapıp yastık kenarına tutturunca her uyuyuşunuzda kokusu tazeleniyor ve rahatlatıcı özelliği yüzünden iyi bir uyku vaat ediyor. Lavantayı bileklere, boynuna sürmek de algının gün boyu açık kalmasına neden oluyormuş.

O kadar nazsız bir çiçek ki, çalı gibi büyüdüğünden kışın kardan etkilenmediği gibi, doğrudan güneşi alan balkonlarda da yerini yadırgamıyor. Lavantanın çiçekleri yaz boyu açtığından, yaz sonuna en azından size yetecek kadar bir kurutmalık çiçeğiniz oluyor.

Balkonun bir saksısını ayırabileceğiniz bu çiçeği şimdilerde Mısır Çarşısı’nda da bulmak çok kolay. Fidesi 2 YTL ile 5 YTL arasında değişiyor. Balkonda biraz fazladan yeriniz varsa, üç dört lavanta fidesini yan yana dikerek çit yapmak mümkün. Uzadıkça boylarda birazcık kısaltmak kaydıyla…

Lavanta balkonlarda “faydaları, iyi huyluluğu, kokusu” nedeniyle yer bulması gerekenlerden… Yazı serince geçirmeyen her yerde büyüyor, serpiliyor. Lavanta gibi faydasına doyulmaz bir de gül var, o da öbür haftaya artık.

Salonun incisi: Gardenya

Kışın gelmesiyle beraber içeri çekilen insanlar artık salonlarında gözlerini okşayacak çiçeklerine daha özen gösteriyor. Salon çiçeklerinin en güzellerinden, koktuğunda insanı bambaşka yerlere götüren gardenya için bu günler çiçeklenme günleri...

Kışın yavaş yavaş içeri çekilip, içerideki güzelliklere bakmak isteyenler için salon çiçekleri hazır ve nazır beklemekte. Salon çiçeklerinin en nazlılarından gardenya, açtığı zaman yaptığı bütün nazı unutturacak kadar da güzel bir çiçek. İnci taneleri gibi üzerinde açan çiçekleri parlak yeşil yapraklarının üzerine serpiştirilmiş gibi duran gardenyaya bakmak için bir iki şeye dikkat etmek yeterli, ödülünüz kapıyı açar açmaz burnunuza çarpacak mis gibi bir koku...

Çok güneş istemeyen, ışıksız da yapamayan gardenyanın bu ihtiyacını karşılamak için en iyi yapılabilecek şey onu pencereye yakın, perdenin arkasından güneş alabileceği ve çok ısınmayan bir yere koymak. Yerini sevdiğine kani olduktan sonra da oradan oynatmamak elbette. Gardenya soğuğa hiç gelemediği gibi, ısının 15 derecenin altına düşmesiyle çiçek açmayı da durduruyor. Buna karşın istediği sıcaklık 23 dereceyi de aşmamalı. Yani sıcak yaz günleri gardenyanın uyuduğu zamanlar. Gardenya uygun ısıyı bulunca yaprak dökmüyor, çiçeklenmeye devam ediyor.

Bütün bunlar tamam mı? Bir diğer aşama sulamak. Gardenyanın toprağı sürekli nem istiyor. Ama kışın yine de sulama miktarını azaltmak gerekli. Yazın sıcaklığında daha çok su arayan gardenya, kışın daha az suya ihtiyaç duyuyor. Bir de öyle alelade su olmuyor bu nazlı çiçeğe. Kaynatılıp dinlendirilmiş su, her daim daha da mutlu ediyor onu. Sıvı gübreye de ihtiyaç duyan gardenya için yaprak ve kök çürükleriyle karıştırılmış toprak ideal. Yapraklarının koyu yeşilini korumak ve üzerinde beneklenmemeye neden olmamak için de her gün biraz ılık su püskürtmek gerekli.

Bütün bunları yaptınız ama gardenyanız hâlâ çiçek açmadı mı? Bir yumurtayı suyla karıştırıp çiçeği de onunla sulamak gerekiyor. Bütün bu uğraşların sonunda karşılığı çok güzel beyaz çiçekler. Ama çiçekleri çok beğendik diye, dibine yanaşıp, burnunuzu sokup koklamanız da gardenyayı üzen hareketlerden. Ellediniz mi soluyor çiçeği. Ellemezseniz 15 gün boyunca uzaktan sevebiliyorsunuz.

Kasım ayından Mayıs'a kadar yapraklarından sıcak bir yerde toprağa dikerek çoğaltabileceğiniz gardenyanın saksısını değiştirme konusunda da aceleci olmamakta fayda var. İki-üç yılda bir değiştirseniz, niye beklediniz demeyecek kadar yerine bağlı.

Salon bitkilerini seçerken, gardenya gibi özen gösteren bir bitkiyi aldınız mı onun yanına daha nazsız çiçekler seçmenizde fayda var. Çünkü her birisine aynı zamanda bakmak kolay değil. Birini büyütürken birini öldürebiliyorsunuz. En iyisi zahmetli ve zahmetsiz bitkilerden bir seçme yapmak. Bir de salonda yetiştirilebilen sarmaşıklar var ki, onlara bakmak da zevkli, çiçeklendiğini görmek de... Ama bakarken dikkat edilmesi gereken şeyler var ki, onlar da haftaya kalsın...

Doğa kışın da tazeleniyor

Bazı kış çiçekleri o kadar güzel ki, insanın baharı, yazı özleyesi gelmiyor. Minicik minicik açan çiçekleriyle bahçeleri, balkonları süsleyen erica, bildiğimiz ismiyle funda çiçeği mesela. Moruyla da güzel beyazıyla da… Üstelik öyle işlevsel ki… Niye mi? Eski evlerin vazgeçilmezi süpürgelerin atası erica türevleri…

İnsanın kocaman bir bahçesi olsa ne güzel… Ekilebilecek o kadar çok çiçek var ki. Çim bitmiyor mu? Yer örtücüler var… Çim bitiyorsa zaten başka bir şeye gerek bile yok. Envai çeşit çim var, yeşilin her tonuyla …

Eee ama bahçeniz yoksa ve tüm bahçıvanlık hevesiniz bir balkona kaldıysa,  “Yerim dar” demeden esasında kocaman alanlara layık çiçekleri bir saksıya sığdırıyorsunuz mecburen. İşte lavanta, işte biberiye, işte begonvil… Bu kadar laf şimdilerde çiçeklerde rastlamaya başladığımız erica hatırına. Funda olarak tanınan erica insanı hayran bırakacak güzelliğe sahip bir yer örtücü. Morun her tonundan beyaza kadar renk çeşidi olan ericanın en etkileyici tarafı kurumuş izlenimi veren dallarının hilafsızca kendini sağa sola salması.

Saksılarda satılan bu bitkinin esası tabii ki bahçeler. Ama bir saksıda satın alacağınız erica da sizi mutlu etmeye yetiyor. Kış bitkisi olması hasebiyle illa ki soğuk istiyor, söylemeye gerek yok. Güneş de seviyor yarı gölge de. Yaprakları dikenli dikenli… Çiçekleri minicik, çan gibi. Bütün bir kış üzerinde duruyor. Erica koy köşeye unut çiçeği. Öyle fazla ellemeye, kurcalamaya gelmiyor. Suyunu verin, onu uzaktan sevin yeter… Aslının yabanî olduğunu unutmamakta fayda var.

Yan yana farklı renklerini diktiğiniz de çok güzel bir görüntüsü oluyor. Bahara kadar lalelerle, nergislerle, çiğdemlerle hayatını sürdüren erica, sıcakların başlamasıyla yapraklarını da çiçeklerini döküyor. O vakit onu alıp gölgeye koyup dinlendirme zamanı. Bir sonraki kışa kadar...

Ama eğer çiçeklerini dökmesini beklemeden siz toplarsanız, faydasını da görürsünüz. Erica, aynı zamanda iyi bir bitki çayı. İdrar söktürücü, kabız önleyici, iltihaplanma önleyici etkisi var. Piyasada da satılan bu çaylar doğal yöntemlere inananların tercihi.

Balkonda küçük küçük saksılarda bile olsa bu bitkileri yaşatmak insana tazeleyici bir güç veriyor. Yalnız bahar da hatırlıyorsanız doğanın döngüsünü, kendinizi yanıltmak için bu aralar bir erica edinin, bir iki tane lale, nergis, çiğdem soğanı alın. Onların filizlenmesini izleyin…

Son olarak, yazdan kalma kurumuş biberlerin çekirdeklerini atmıştım küçücük bir saksıya, mutfakta küçük küçük biber filizleri çıktılar. Kıştan neden başlanmasın cin biberi ekimine? Denemesi bedava…

En güzel hercai: Menekşe

Geçmiş zamanlarda çiçekler yalnız bahçeleri, balkonları süslemezdi. Şerbetleri yapılır, şekerlemelere konu olurdu. Bu bereketli çiçeklerin en başta gelenlerinden hercai menekşenin, artık ömrü uzadı. Sonbahardan ilk yaza kadar bahçeleri süslemeye devam ediyor gülümseyen menekşeler…

Selim İleri pek de güzel anlatır menekşe şekerlemesini "Oburcuğun Yemek Kitabı" notlarında… Mor rengine "buğulu", tadına "büyülü" der… Bizi bir hayalden alır, bir başka hayale bırakır.

Ondan okuyup yıllarca peşine düştüğüm, en sonunda baharda toplanan yabanî menekşelerden hazırlanan zahmetli bir şekerleme olduğunu öğrendiğim bu eski zamanlardan kalma unutulmuş şekerlemenin tadına eremesem de, bilirim ki gönül çelen çiçeklerden menekşenin rengi de kokusu da ayrı bir özel…

Son yıllarda o kadar çok rengi çıktı ki, artık menekşe rengi dediğimizde anlayacağımız koyu mor dışında 20-30 çeşit rengi var menekşelerin…Ufağı var, büyüğü var…En son minicik minicik açanlarıyla boy gösterdiler…Her biri güleç yüzlü…

Eve "Afrika Menekşesi" adıyla girenlerinin dışında kalan "Hercai Menekşeler" dayanıklı olmakla birlikte aslında erken bahardan ilk yaza kadar ömür sahibi olan çiçeklerdi. Şimdilerde artık kış balkonlarını, bahçelerini de şenlendiriyorlar.

Eylül ayından açmaya başlayıp hazirana kadar açmayı sürdüren menekşeler, ağır kışlara dayanamasalar da, ılıman iklimlerdeki kışları rahatlıkla geçiriyorlar. Çiçekleri sürekli açan menekşeler dallanıp budaklanmadan, bir miktar başlarını sarkıtarak büyümeye devam ediyor. Arada çiçeklerini koparıp, yeni gelen çiçeklere yol vermeniz yeterli.

Gölgeli ortamları da aydınlık ortamlar kadar seven hercai menekşelerin renk çeşitliliğine kanıp karışık karışık renklerde dikmek başarılı sonuç vermiyor. En iyisi renk bütünlüğünü koruyup, aynı renk gruplarını yan yana dikmek. Zaten küçük olan çiçekleri bir arada durunca renkli küçük bir bahçe havası yaratıyor.

Eski zamanlarda yapılan şekerleme için yaban menekşesi gerekse de, siz balkonunuzda yetişen menekşelerden başka şeyler yapabilirsiniz. Menekşeleri solmadan koparıp kitap arasında kuruttuğunuzda küçülüyorlar. Bu halleriyle çok güzel görünen menekşeleri kalın kartonlara yapıştırdıktan sonra kitap ayracı ya da kart olarak kullanılabiliyor. Artık süslemesi size, sizin zevkinize kalmış.

Gerçi artık kimsenin durup düşünüp de bu işlerle uğraşmadığı zamanlara geldik ama, bayram kartlarının hayatımızda önemli yer tuttuğu günlerde elde hazırlanan kartlar gibi makbul olanı var mıydı?

Üstelik birbirinden değişik kuru yapraklarıyla sonbahar bu kartların hazırlanmasına gönüllü yardımcı olurdu… Siz bunları yapamasanız da, yolda yürürken ayağınıza takılan bir at kestanesini, bir meşe palamutunu en azından mevsimi hatırlatsın diye alıp cebinize atmayı ihmal etmeyin…

Sağlıklı güller için sağlıklı budama…

Kışın sonlarına yaklaşırken, ufak tefek hazırlıklara başlamanın da zamanı geldi. Bunlardan bir tanesi de gülleri budamak. Güllerin baharda yeni sürgünler vermesi, güçlü çiçekler açması için budanması gerekiyor, bunun için de makası elimize almak…

Baharın, yazın en güzel çiçeklerinden gül, aynı zamanda uzun ömürlü de bir çiçek. Eskiden geniş bahçeli evlerin vazgeçilmezlerinden biriyken, mekânlar daraldıkça önce geniş saksılara girdi, en son minyatürleşerek karşımıza çıktı. Öyle ya da böyle hayatımızdaki yeri ve önemi inkâr edilemez.

Uzun ömürlü olmasına karşın bahçe ve balkon bitkileri içinde en fazla hastalanma ihtimali olan çiçek de gül. Bunu önlemek için yapılmasını gerekenlerden biri, havalar ısınmadan önce gülleri güzel bir budamadan geçirmek. İlerleyen zamanlarda sağlıksız dalların uzaması, yapraklarda küflenme ve bitlenme görülmesi bu sayede azalıyor. Bitkiniz sağlıklı büyümeye devam etse de, budama bitki içine daha fazla ışık, hava girmesini de sağlayan bir yöntem.

Gülü budama işine girmeden önce dikenli ve odunsu dalları nedeniyle öncelikle iyi bir ekipman edinmenizde fayda var. Bu sayede hem dallarda sağlıksız kırılmalara neden olmazsınız, hem siz zarar görmezsiniz. Yapı marketlerde ve bahçe malzemeleri satan yerlerde kolaylıkla ve ucuza bulacağınız bahçe eldivenlerinden bir adet edinmenizde fayda var. Bu eldivenler hem budama, hem dikme işlerinde oldukça kullanışlı oluyor. “Ben toprağa doğrudan temas etmek istiyorum” demeyin. Bazı bitkilerin kökleri ekim sırasında zarar görebildiğinden daha hassas davranmanızı sağlayacak bu eldivenler ekim için de ideal. Bir de iyi bir kesim makasına ihtiyacınız var. Makas çiçeklerin kurumuş, sararmış dallarını da sağlıklı kesebilmek için sık sık lazım olduğundan, bir tane elinizin altında bulunması gerek.

Şu sıralar yaprakları azalan ya da tamamen dökülen güllerin hayatsal faaliyetleri en az düzeyde. Dolayısıyla güller uyanmadan budama yapmakta fayda var. Kışın ılıman geçtiği bölgelerde budama için en uygun zaman bu vakitler, karın kalkmadığı yerler için biraz daha beklemek gerekiyor.

Budama yaparken dikkat edilmesi gereken şeyler, öncelikle kıştan zarar görmüş, birbirini kesen, kuru, zayıf, ince kalan dalların kesilmesi. Bitkinin orta kısmına daha fazla güneş alması için ortadan da bir dal alınması önemli. Eğer dallar iyice zayıflamışsa, ayrıldıkları yerden iki-üç parmak ileriden kesmek gerekiyor. Budama yaptığınız dalları verev kesmeniz gerekiyor. Kestiğiniz dal dümdüz, küt olmamalı, yan kesilmiş dallar daha kolay yenileniyor. Çıkan sonuç sizi korkutmasın, gülleriniz ilk başta gözünüze minicik görünebilir ama baharla birlikte coşacaklar…

Gülleriyle meşhur Isparta değil yalnız, Türkiye gül açısından şanslı bir ülke. Hem kokulu, hem yediveren güllere hemen her bölgede rastlamak mümkün. Gülden yapılan ürünler de Türkiye’de çok ucuz. Üstelik güzel bir cilt için bir sürü para dökmek yerine, gül suyu kullanmak en eski reçetelerden biri… Yani gülün yararı yalnızca gözünüzü gönlünüzü ferahlatmakla bitmiyor…

Yemeğiyle de çiçeğiyle de baharı haber veren Çiğdem

Diğer çiçeklere meydan okuyarak türkülere konu olan çiğdemin yavaş yavaş başını topraktan çıkaracağı zamanlara geliyoruz. Başka çiçeklerle bir arada durmayı sevmese de, mordan sarıya birçok renk seçeneği olan çiğdem soğanlarını bir saksıya ekerek farklılık yaratmak mümkün…

“Çiğdem der ki ben alayım/ Yiğit başına belayım/ hepisinden ben âlâyım/ Benden âlâ çiçek var mı?” türküsüyle tüm diğer çiçeklere meydan okuyan çiğdem, aslında bunu hak edecek kadar güzel bir çiçek…

Tıpkı kardelen gibi, dağ başlarında açtığı için, lale, sümbül gibi “şehirli” sayılmayan çiğdemle ilk kez martın ilk günlerinde Ankara’nın her neviden satıcısını bir araya getiren Sıhhiye Köprüsü altında karşılaşmıştım. Sarı sarı açmış çiçekleri soğanlarından ayrılmadan, demet demet satılan çiğdemlerden beşer beşer alıp okula götürdüğümde karşılaştığım tepkiyse şaşırtıcıydı. Çiğdemi gördükleri için sevinen arkadaşlarım bir kenara, bazı arkadaşlarım, “Biz de bunun yemeği olur” nidalarıyla karşılamışlardı sarı demetleri…

Sonrasında öğrendim ki, arkadaşlarımın böyle sevinç içinde karşıladığı çiçeğin aşının adı da “Çiğdem Aşı”ymış. Baharın gelişini müjdelemesi için çorba kıvamında pişirilerek dağıtılan bu yemeğin eve baharla beraber bereket getirdiğine de inanılırmış…

Yıllar önceki karşılaşmadan sonra çiğdeme geçenlerde yine Mısır Çarşı’nda satılan çiçek soğanı çeşitleri arasında rastladım. Küçücük soğanları poşetlenmiş, satışa sunulmuştu. Sarısı, beyazı, moru, beyaz-mor alacası bulunan çiçeklerinin görünüşü o kadar güzeldi ki, bir süre ne renk alacağıma karar veremeden bakındığım çiçeklerden yine sarısı seçtim ama aklım diğerlerinde de kaldı. Satıcının “Başka çiçeklerle ekmeyin, yalnızlığı sever” uyarısını kulağıma küpe edip eve getirdiğim soğanları, yuvarlak genişçe bir saksıya ektikten sonra başladım çiğdemi araştırmaya…

Biraz geç kalmışız çiğdem ekmek için… En uygun zaman temmuz-ağustos aylarıymış. Ama çiğdemleri bana satan satıcı o mevsimde soğan bulmanın zor olduğunu, sonbahardan itibaren de çiğdem dikilebileceğini söyledi. Soğanlı bitkilerin en erken açanlarından olduğu için çiğdemi Ocak sonundan itibaren saksılarda görmek mümkün.

Çiğdem soğanını zamanında alamadınız, dikemediniz. Üzülmeye gerek yok… Soğanlı çiçeklerin çoğu artık çıktıktan sonra saksılarda bulunabiliyor. Baharın geldiğin hatırlamak için bir küçük saksı alıp kenara koyunca neşeniz de yerine geliyor.

Kışın balkonla uğraşmak istemeyenler için artık sayılı zaman kaldı. Şubattan itibaren yavaş yavaş bahar hazırlıkları yapmanın zamanı gelecek… Martta yine her yan çiçeğe kesilecek nasılsa…

Ama siz harcı alem çiçeklerdense, müjdeci çiçekleri seviyorsanız, bu aylar sizin aylarınız, hem çiğdem, hem kardelen size erken bahar müjdesi vermek için çıkmaya hazırlanıyor…

Geçmiş zamanların sureti: Lale

Zamanlar mı yoksa insanlar mı değişiyor? Bir devre adını veren, soğanlarına servet ödenen lalenin saltanatı biteli yüzyıllar oldu. Yeniden İstanbul Belediyesi'nin eliyle bu eski dost toprağına kavuşturulmasa, lale bir devrin ismi olarak belli belirsiz, erişilmez bir çiçek olarak kalacaktı…

Şimdilerde çiçekler devirlere isim vermekten çok uzak olsa da, bu dünyada çiçeklerin isimleriyle anılan zamanlar da var. İngiltere'de 1455'ten 1485'e kadar sürüp adına da Güller Savaşı denen iç savaş mesela… Dünyayı kasıp kavuran 1968'in çocuklarına "Çiçek" dedirten dönem mesela…

Fakat bir dönem var ki, o döneme adını veren çiçek, aynı zamanda dönemin öznesi. Osmanlı Devleti'nin 1718'le 1730 arasındaki dönemini kapsayan Lale Devri…  Devir dünyada bir çiçeğin saltanatına sahne olan tek devir belki de…

Ama kuğu gibi uzayıp giden boynu, incecik ve zarif çiçeği ve envai çeşit renkleriyle lale bir devre ismini vermeyi fazlasıyla hak eden bir çiçek gerçekten…Her yıl Mart-Nisan arasında çiçek açan lalenin balkonunuzda olmasını sağlamak için doğru ekim zamanı aslında Kasım'la Aralık arası… Lale ekim devrini bir iki hafta geçtiysek de ılık giden havalar bu gecikmeyi hoş görür türden…

Şu anda bütün yapı marketlerde ve Mısır Çarşısı gibi tohum satan yerlerde rastlayabileceğiniz lale soğanları yüzyıllar öncesinde satıldığı gibi kese kese altına satılmıyor elbette. Tanesi 500 ile 1 milyon arasında değişen soğanların on-on beş tanesini bir araya getiren poşetli hallerini 5 ile 10 milyon arasında edinmek mümkün…Soğanların üzerinde ne renk çıkacakları da yazıyor üstelik.

Dikmeden önce serin ve rutubetsiz yerde saklamanız gereken soğanları aldıktan sonra kök veren yerleri toprağın üzerine gelecek şekilde dikmelisiniz. Toprağın çok dibine değil, çiçek çıkacak yerin dört-beş santim altına gelecek şekilde dikmeniz yeterli. Lale dondan ve kardan etkilenmediği için toprağını ayrıca korumanıza gerek yok. Balkonunuzda unutacağınız soğanlar mart ayından itibaren boy göstermeye başlayacak. Bu kadar basit…

Lale bir ömürlük çiçek değil, çiçeklerin bitmesinin ardından uçlarından kestiğiniz soğanları bir sonraki seneye ekmek için saklayabilirsiniz. Nazlı görünümüne karşın çok dayanıklı ve zahmetsiz bir çiçek lale…

Atalar sözünün dediği gibi, geçmiş zaman olur hayali cihan değer, ebrulardan minyatürlere kadar suretini veren lalenin devri yüzyıllar öncesinde kaldı. Ama bir zamanın yaşayışına, inceliklerine, insanların güzel şeyleri anlamaya vakitlerinin olduğu dönemlere işaret etmesinin hatrına bile, lale için biraz zahmete değer hem…